I gcuimhne ar Shéamas Jamesie Ó Flatharta

Bhí mo mhála pacáilte agus mé ag tnúth le dul go hInis Mór agus bualadh le Séamas Jamesie Ó Flatharta a chaith saol fada ag obair mar choimeádaí teach solais ar chósta na hÉireann. Is ait an mac an saol. Bhí coinne againn ar an lá deireanach de mhí Lúnasa ach cailleadh Séamas go tobann Dé Domhnaigh an 26 Lúnasa agus tá sé curtha i reilig Chill Éinne, Inis Mór. D’oibrigh Séamas le Coimisinéirí Soilse na hÉireann ó 1963 go 1988.

Le tamall anuas táim ag lorg eolais ar choimeádaithe a d’oibrigh ar theach solais na Tiarachta, na Blascaodaí, Co Chiarraí. Is é teach solais na Tiarachta an ceann is sia siar san Eoraip. Ba dhóigh leat ó bheith ag féachaint uirthi ón míntír gur carraig lom í ar nós na Sceilge, ach tá seacht n-acra is trí fhichead ar an oiléan. Tráth dá raibh, ba é solas na Tiarachta an ceann deireanach a chonaic imircigh na hÉireann a bhí ar aistear thar muir ó Chóbh go dtí an Tír Nua.

Tá liosta ainmneacha de na coimeádaithe ag Coimisinéirí Soilse na hÉireann ach ní thugann san le fios cioca tigh ina rabhadar agus iad i mbunoibre. Níl aon easpa eolais againn ar na daoine, ainmhithe agus gach aon ní a mhair ar an mBlascaod Mór, Inis Mhic Uibhleáin agus Inis Tuaisceart ach níl aon chuntas againn de na fir a d’oibrigh ar an Tiaracht ná ar na mná céile agus leanaí a mhair ann sna blianta tosaigh.

Ba é Mícheál de Mórdha, iarbhainisteoir Ionad an Bhlascaoid Mhóir, Dún Chaoin a chuir in iúl dom go raibh Séamas Jamesie Ó Flatharta ag obair ar an dTiaracht agus go raibh sé ag maireachtaint in Inis Mór. Nuair a labhaireas le Séamas Jamesie ar an bhfón bhí an-fhonn cainte air. M’anam ‘n diucs, a dúrt liom féin. Glaofad amach go Inis Mór mar n’fheadar an bhfuil puinn mar é timpeall sa lá atá inniu ann.

Le linn m’óige bhí deireadh ag teacht le ré na gcoimeádaithe teach solais agus an córas uathoibríoch faoi lán seoil i 1988. Sna blianta deiridh tugadh na coimeádaithe isteach go dtí an Tiaracht i héileacaptar. Tá an Tiaracht níos faide amach ná aon cheann de na Blascaodaí eile agus bheadh lá breá uait le dul i dtír ann. Ní rabhas riamh ar an dTiaracht agus n’fheadar an leagfad cos go deo air. Sa la atá inniu ann is ag an éanlaith amháin atá an áit.

Mar is eol do chách, is mó file agus ealaíontóir a bhí spreagtha go cruthaitheach ag na tithe solais. In ainneoin go bhfuil deireadh ré ag teacht leotha agus lucht farraige ag treabhadh na mara leis an gcóras GPS, mairfidh luach a gcuimhne ar feadh na gcianta.

Chuala Séamas Jamesie Ó Flatharta ag caint ar chlár den sraith Lighthouse Stories, ‘From Dawn to Dust’ ar RTÉ Raidió 1. Is é seo mar a bhí le rá aige:

‘Is minic a raghfainn go dtí na pictiúraí nuair a bheadh sos agam ón obair. Tráthnóna áirithe bhíothas ag taispeáint beirt a’ ramhaíocht trasna an Atlantaigh ó Thalamh an Éisc… Tamall ina dhiaidh sin bhíos ar cúram i dteach solais Eeragh… Cad a chínn ach beirt a’ ramhaíocht ‘s ní raibh an tráthnóna go maith chuige. D’aithin mé láithreach gurbh iad an bheirt chéanna a chonac ins an scannán. Bhí Mícheal Ó Conghaile ag obair liom agus cheapamar go rabhadar as a meabhair. Bhí an fharraige an-suaite. Chuireamar glaoch ar Dhairbhre agus tháinig an bád tarrthála gan mhoill is tugadh i dtír iad. Murach san bheidís caillte.’

Dé Domhnaigh, an 16 Meán Fómhair, bhíos ar turas le banna ceoil ón mBreatain Bheag, Cerrig Camu, in Inis Meáin. Bhíomar uilig cruinnithe i dteach ósta an oileáin agus an seisiún faoi lán seoil. Luaigh mé leis an gcomhluadar go rabhas in ainm is cuairt a thabhairt ar Shéamas Jamesie. Ní mar a shíltear a bhítear. Cúpla lá sara bhuaileas bóthar, cailleadh Séamas go suaimhneach in Ospidéal na hOllscoile, Gaillimh.

I dTeach Ósta Inis Meáin, cuireadh in iúl dom gur chaith fear an tí, Páraic Ó Flaithearta, blianta fada ag obair ar na tithe solais agus go raibh an Tiaracht mar cheann acu. Nuair a tháinig deireadh le hobair na gcoimeádaithe teach solais, d’fhill Páraic ar a fhód dúchais agus chuaigh i mbun gnó an tigh ósta. Ní raibh aon oidhre air ach Tom Crean, Ciarraíoch a d’oscail pub in Abhainn na Scáil tar éis dó a shaol a chaitheamh ar an bhfarraige. An oíche seo againne, bhí stoirm Helena fógartha agus an doineann ag réabadh an Atlantaigh. Ach ba chuma. Bhíomarna cosanta ag tine agus coinnle faoi dhíon tí an choimeadaí teach solais i dTeach Ósta Inis Meáin.

Cuir do thrácht

Scríobh trácht
Ainm